Altına Kaçırma

• Nedir? İdrar kaçırma, gece alt ıslatma veya dışkı kaçırma şeklinde görülebilir.
• Her zaman psikolojik mi? Hayır; kabızlık, mesane alışkanlıkları, enfeksiyon, gelişimsel tempo ve stres birlikte etkili olabilir.
• Çocuk bilerek mi yapar? Çoğu durumda hayır. Suçlama, ceza ve utandırma sorunu ağırlaştırabilir.
• Ne yapılmalı? Önce idrar-dışkı ayrımı yapılmalı, tuvalet rutini izlenmeli ve risk işaretlerinde çocuk hekimiyle görüşülmelidir.

NIDDK, çocuklarda mesane kontrol sorunlarını tuvalet eğitimi yaşını geçmiş bir çocuğun idrarı istemeden kaçırması olarak açıklar. Bu gündüz ıslanması, gece alt ıslatma veya ikisinin birlikte görülmesi şeklinde olabilir. Çocukların mesane kontrolü farklı yaşlarda gelişir; ara sıra kaçırma özellikle küçük yaşlarda sık görülebilir.

Dışkı kaçırma ise farklı değerlendirilir. Mayo Clinic, enkoprezisin çoğu zaman 4 yaş sonrasında, tuvalet eğitimi kazanılmışken iç çamaşırına dışkı bulaşması veya dışkı kaçırma şeklinde görüldüğünü ve sıklıkla uzun süren kabızlıkla ilişkili olduğunu belirtir.

Gündüz idrar kaçırma

Çocuk gün içinde tuvalete yetişemeyebilir, sıkışınca bacaklarını çaprazlayabilir, çömelme veya topuğa oturma gibi tutma davranışları gösterebilir. İdrarı uzun süre tutmak, kabızlık veya mesane kaslarının ani sıkışması rol oynayabilir.

Gece alt ıslatma

Gece alt ıslatma, çocuğun uyku sırasında istemeden idrar kaçırmasıdır. 5-6 yaş sonrasında haftada birkaç kez sürüyorsa, çocuk kuru kaldıktan sonra yeniden başladıysa veya aileyi/çocuğu belirgin etkiliyorsa değerlendirme gerekir.

Dışkı kaçırma

Dışkı kaçırmada en sık tablo kabızlıkla ilişkilidir. Sert dışkı bağırsakta birikir, çocuk tuvaleti erteledikçe bağırsak gerilir ve daha yumuşak dışkı iç çamaşırına sızabilir. Bu durum çocuğun bilerek yaptığı bir davranış gibi ele alınmamalıdır.

• Gün içinde iç çamaşırının ıslanması veya sık tuvalete koşma.
• Gece yatağın haftada birkaç kez ıslanması.
• İdrar yaparken yanma, ağrı, kötü kokulu veya kanlı idrar.
• Tuvalete gitmeyi erteleme, bacak sıkıştırma, çömelme veya saklanma.
• Kabızlık, karın ağrısı, sert dışkı veya dışkı tutma.
• İç çamaşırına dışkı bulaşması veya fark etmeden dışkı kaçırma.
• Daha önce kuru olan çocuğun yeniden kaçırmaya başlaması.
• Utanma, okula gitmek istememe veya arkadaş ortamından kaçınma.

Gündüz idrar kaçırmada tuvaleti erteleme, çok sık veya çok seyrek idrara çıkma, kabızlık ve mesanenin ani kasılması öne çıkabilir. NIDDK, çocuklarda gündüz ıslanmasının yaygın nedenleri arasında idrarı uzun süre tutmayı, kabızlığı ve mesane sistemlerinin uyumlu çalışmamasını sayar.

Gece alt ıslatmada aile öyküsü, mesane kapasitesi, gece idrar üretimi, uyanma düzeni ve çocuğun gelişimsel temposu rol oynayabilir. Dışkı kaçırmada ise uzun süren kabızlık çok önemlidir. Çocuk dışkılamayı acı verdiği için erteledikçe sorun döngü haline gelebilir.

Stres, okul değişimi, aile içi değişiklikler veya okul korkusu da kaçırmayı artırabilir; ancak bu, sorunun yalnızca psikolojik olduğu anlamına gelmez.

1. Suçlama, ceza, alay ve kardeşlerle kıyaslamadan kaçının.
2. Bir hafta tuvalet günlüğü tutun: saat, gündüz/gece, idrar mı dışkı mı, ağrı var mı?
3. Gün içinde düzenli tuvalet molaları planlayın; çocuğun idrarı uzun süre tutmasını azaltın.
4. Kabızlık belirtilerini izleyin: sert dışkı, ağrı, karın şişliği, tuvaletten kaçınma.
5. Okulda güvenli tuvalet erişimi olup olmadığını öğrenin.
6. Yatak ıslatmada çocuğu gece sürekli uyandırma veya sıvıyı aşırı kısıtlama gibi sert yöntemlere başvurmayın.
7. Başarıyı "hiç kaçırmadı" diye değil, programa katılım ve düzenli tuvalet denemesiyle ölçün.

İdrar kaçırmada çocuk hekimi idrar tahlili, öykü, fizik muayene ve gerekirse ek değerlendirmelerle enfeksiyon, kabızlık veya mesane işlevi sorunlarını araştırabilir. NIDDK, gündüz ve gece ıslatma birlikteyse genellikle gündüz ıslanmasının önce ele alındığını belirtir.

Gece alt ıslatmada tuvalet rutini, uygun sıvı düzeni, kabızlığın tedavisi, gece alarmı ve bazı durumlarda ilaç seçenekleri gündeme gelebilir. Dışkı kaçırmada ise çoğu zaman ilk hedef bağırsakta biriken dışkının ve kabızlık döngüsünün tedavisidir.

Çocuklar bu konuda yoğun utanç yaşayabilir. Kıyafet değiştirme, okulda fark edilme korkusu, arkadaşların alay etmesi veya evde sürekli konuşulması çocuğun kaygısını artırabilir. Bu durum davranış sorunları gibi görünen öfke, kaçınma veya dirençle de ortaya çıkabilir.

Sorun tıbbi olsa bile duygusal destek gerekir. Çocuğun yanında kirli çamaşır konuşmaları yapılmamalı, mahremiyet korunmalı ve okulda gerekirse rehberlik servisiyle gizlilik içinde plan yapılmalıdır.

"Çocuk bilerek yapıyor."

Çoğu altına kaçırma davranışı bilinçli değildir. Ceza ve utandırma, çocuğun kaygısını artırarak sorunu ağırlaştırabilir.

"Sadece psikolojik."

Stres etkili olabilir; ancak kabızlık, enfeksiyon, mesane alışkanlığı, uyku ve gelişimsel tempo mutlaka değerlendirilmelidir.

"Sıvıyı kesersek düzelir."

Sıvıyı aşırı kısıtlamak doğru değildir. NICE, yatak ıslatmada yeterli sıvı alımı, kafeinden kaçınma ve düzenli tuvalet alışkanlıklarının önemini vurgular.

"Dışkı kaçırma tembelliktir."

Dışkı kaçırma çoğu zaman kabızlık ve bağırsak doluluğuyla ilişkilidir. Çocuğun tembelliği gibi ele alınmamalıdır.

Altına kaçırmada en iyi ilerleme, çocuğun katılabileceği basit bir planla olur. Aile, hekim ve okul aynı dili kullandığında çocuk "sorunlu" hissetmek yerine beden sinyallerini tanımayı ve tuvalet rutinini güvenle sürdürmeyi öğrenir.

İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, kötü kokulu idrar, zayıf idrar akımı, aşırı susama, kilo kaybı, gece horlama/uyku apnesi şüphesi, nörolojik belirti veya daha önce kuru olan çocuğun yeniden kaçırmaya başlaması değerlendirme gerektirir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Tanı, idrar tahlili, kabızlık tedavisi, alarm/ilaç seçenekleri ve psikolojik destek kararı çocuğu değerlendiren uzmanlar tarafından verilmelidir.

Altına kaçırma aileler için yorucu ve çocuk için utandırıcı olabilir; ancak çoğu durumda desteklenebilir ve yönetilebilir. İlk adım çocuğu suçlamadan idrar-dışkı ayrımını yapmak, kaçırmanın zamanını ve tetikleyicilerini izlemek ve risk işaretlerinde çocuk hekiminden yardım almaktır.

Sakin aile tutumu, düzenli tuvalet alışkanlığı, kabızlık yönetimi, okul gizliliği ve gerektiğinde uzman desteği birlikte ilerlediğinde çocuk hem bedensel kontrolü hem de özgüvenini güçlendirebilir.

• NIDDK. Definition & Facts for Bladder Control Problems & Bedwetting in Children
• NIDDK. Symptoms & Causes of Bladder Control Problems & Bedwetting in Children
• NIDDK. Treatment of Bladder Control Problems & Bedwetting in Children
• NICE. Bedwetting in under 19s
• Mayo Clinic. Encopresis - Symptoms and causes
• Mayo Clinic. Encopresis - Diagnosis and treatment